Aktualizacja 2026: Josefov ma dziś tak samo niezwykły klimat jak zawsze, ale bardzo szybko się zapełnia. Zacznij wcześnie albo przyjdź później w ciągu dnia, jeśli chcesz spokojniejszego spaceru i więcej swobody wewnątrz synagog i na cmentarzu.

Nasz spacer na własną rękę zaczniemy na Rynku Staromiejskim, idąc wzdłuż ulicy Pařížská, która zaczyna się przy kościele św. Mikołaja. Dziś ciągną się tu luksusowe butiki, ale aż do połowy XIX wieku ta ulica w ogóle nie istniała.

Dzielnica, do której zapraszamy, nazywa się „Josefov”. Otrzymała tę nazwę pod koniec XVIII wieku na cześć cesarza Józefa II, którego Patent Tolerancyjny przyznał Żydom szersze prawa obywatelskie w monarchii Habsburgów. Wcześniej tę część Pragi nazywano po prostu Miastem Żydowskim albo gettem.

Przy okazji, powszechnie uważa się, że słowo „getto” pochodzi z Wenecji. Na początku XVI wieku tamtejsi Żydzi zostali zamknięci na wyspie zwanej Ghetto Nuovo, miejscu dawniej związanym z odlewniami. Później ta nazwa rozprzestrzeniła się daleko poza Wenecję.

Wenecję często opisuje się jako pierwsze miasto, które narzuciło taki rodzaj odseparowania: okna wychodzące na sąsiednie wyspy miały być zamurowane, a bramy zamykano na noc. Praga rozwijała się nieco inaczej. To, co zaczęło się jako zwyczajna wspólnota, dopiero później zostało odcięte od reszty miasta.

Ulica Pařížská zaczyna się na Rynku Staromiejskim. Zdjęcie: François de Nodrest.

Pierwsze żydowskie osady pojawiły się w Pradze już w X wieku, na lewym brzegu Wełtawy, tam, gdzie dziś znajduje się Malá Strana. Tutaj, na prawym brzegu, Żydzi pojawili się w XII wieku, prawdopodobnie po wyparciu ze starszej osady. W tamtym czasie ta dzielnica wcale nie była centrum Pragi, lecz jej obrzeżem.

Liczyło się jednak położenie. Wzdłuż ulicy Široká przebiegał ważny szlak handlowy łączący Europę Zachodnią ze wschodem, a handel kwitł tu wyjątkowo żywo. Wielu historyków uważa, że żydowscy kupcy byli jednymi z pierwszych przedstawicieli tej społeczności, którzy osiedlili się w Pradze. Skręć z ulicy Pařížská w ulicę Široká, a dojdziesz do kolejnego punktu naszego spaceru – Synagogi Hiszpańskiej.

Przy wejściu do Synagogi Hiszpańskiej stoi mistyczny, niemal psychodeliczny pomnik Franza Kafki. Niewielka postać przypominająca pisarza siedzi na ramionach pustego garnituru. Trudno powiedzieć, co dokładnie miał na myśli rzeźbiarz Jaroslav Róna, ale z niezwykłą precyzją uchwycił charakterystyczny dla Kafki nastrój niespokojnego absurdu.

A tak przy okazji, pomnik ustawiono stosunkowo niedawno – w 2003 roku. Zdjęcie: Frank Paul Silye.

Ten pomnik można odczytywać na różne sposoby. Jedni widzą w nim bohatera prozy Kafki, który wreszcie wyrywa się z beznadziejnej, przerażającej rzeczywistości. Inni dostrzegają coś przeciwnego: człowieka wciąż uwięzionego w absurdalnym i wszechwładnym systemie.

Miejsce, w którym dziś stoi Synagoga Hiszpańska, dawniej nazywano „Starą Szkołą”. Historycy sądzą, że początkowo osiedlili się tu żydowscy kupcy z Bizancjum. Czy to ze względu na swój status, czy z powodu odmiennych tradycji religijnych, mieszkańcy tej wspólnoty najwyraźniej pozostawali nieco na uboczu względem reszty dzielnicy.

W XIX wieku na miejscu Synagogi Hiszpańskiej nadal stała owa „Stara Szkoła”, ale musiała zostać rozebrana z powodu złego stanu technicznego i nieudanej przebudowy. W 1868 roku pojawił się tu neomauretański budynek, który widzimy dzisiaj.

Po wizycie w muzeum koniecznie obejdź synagogę dookoła i spójrz na jej zachodnią fasadę. Właśnie stamtąd roztacza się najlepszy widok na budynek.

Z zewnątrz wejście do Synagogi Hiszpańskiej kryje się w skromnej szarej dobudówce. Nie daj się zwieść: w środku czeka eksplozja kolorów, złota, emalii, stiuków i misternych arabesek. Na drugim piętrze znajduje się ekspozycja muzealna poświęcona epoce oświecenia i emancypacji Żydów.

Warto wiedzieć: możesz kupić albo pojedyncze bilety do synagog, które chcesz odwiedzić podczas spaceru, albo jeden bilet na całą dzielnicę żydowską. Druga opcja zwykle bardziej się opłaca – pozwala zaoszczędzić i naprawdę dobrze poznać tę część miasta.

Następnie proponujemy przejść do Synagogi Staronowej. Została zbudowana pod koniec XIII wieku i początkowo nazywano ją „Nową” albo „Wielką” Synagogą. W tamtych czasach było to całkowicie trafne określenie i przez wiele lat nazwa pasowała idealnie. Później, gdy Praga rosła i pojawiały się większe synagogi, stara nazwa zaczęła wprowadzać zamieszanie, więc dodano słowo „Stara”. Tak właśnie powstała Synagoga Staronowa.

Ten budynek jest wyjątkowy, bo jego średniowieczne wnętrze i zewnętrzna forma przez wieki prawie się nie zmieniły. To właśnie w tej synagodze, zgodnie z legendą, na zapieczętowanym strychu przechowywano Golema rabina Loewa. Mistyczną historię stworzenia Golema i problemów, które potem wywołał, znajdziesz w naszym spacerze audio po dzielnicy żydowskiej po pobraniu aplikacji mobilnej Ever.Travel na iPhone i Android.

Synagoga Staronowa nadal jest czynna

Obok Synagogi Staronowej stoi Ratusz Żydowski – dawne centrum administracyjne wspólnoty. Ten budynek płonął nie raz, a wygląd, który widzimy dziś, zyskał w XVIII wieku, gdy nadano mu rokokowy charakter. Na fasadzie ratusza zamontowano dwie tarcze zegarowe: jedna jest zwyczajna, z cyframi rzymskimi, a druga hebrajska. Zwróć uwagę, że hebrańska wygląda tak, jakby chodziła do tyłu. To dlatego, że hebrajski czyta się od prawej do lewej.

Po lewej – wejście do Synagogi Wysokiej, po prawej – Ratusz Żydowski

Do budynku ratusza przylega wspaniała Synagoga Wysoka, tak nazwana dlatego, że wejście do jej sali modlitewnej znajdowało się na drugim piętrze i dawniej można było do niej wejść wyłącznie przez ratusz.

Teraz zapraszamy na mały detour. Jest konieczny, bo wejście na Stary Cmentarz Żydowski, do którego zmierzamy, jest możliwe tylko przez Synagogę Pinkasa.

Budynek tej świątyni wzniesiono w 1535 roku dzięki funduszom Aarona Horowitza. Wybrane miejsce nie było idealne, ponieważ wody gruntowe podchodzą tu bardzo blisko powierzchni. Od czasu budowy synagoga kilkukrotnie ucierpiała w wyniku poważnych powodzi.

Dziś w tym budynku mieści się Pomnik Ofiar Holokaustu

Na białych ścianach synagogi odręcznie zapisano nazwiska Żydów z Czech i Moraw, którzy zginęli podczas Holokaustu. To ponad 77 tysięcy nazwisk, z czego około jedna czwarta to dzieci. Na drugim piętrze Synagogi Pinkasa znajduje się poruszająca wystawa dziecięcych rysunków wykonanych przez więźniów obozu koncentracyjnego w Terezinie. Większość z nich nigdy nie dorosła: z 8 tysięcy dzieci deportowanych na wschód pod sam koniec wojny przeżyły tylko 242 osoby.

Wyjdziesz na ten cmentarz, przechodząc przez Pomnik Ofiar Holokaustu. W nekropolii są dwie trasy – zimowa i letnia – i naszym zdaniem bez problemu się w tym połapiesz. A tymczasem kilka faktów o tym niezwykłym miejscu.

Początkowo Żydom w Pradze nie wolno było chować swoich bliskich poza gettem. Musieli więc się dostosować i umieszczać nowsze groby nad starszymi. Gdy na cmentarzu zabrakło miejsca, na wierzch dosypywano świeżą ziemię, tam grzebano zmarłych, a wcześniejsze nagrobki przenoszono wyżej. Z biegiem lat żydowski cmentarz zamienił się w coś w rodzaju warstwowego tortu usianego nagrobkami. Historycy uważają, że znajduje się tu 12 warstw pochówków, obejmujących około 40 000 grobów.

Ten cmentarz wiernie służył gettu przez niemal 300 lat, aż w XVIII wieku zamknięto go dla nowych pochówków. Najciekawsze groby, które zachowały się tu do dziś, należą do Mordechaja Maisela, jednego z największych dobroczyńców praskiego Miasta Żydowskiego, oraz rabina Loewa, słynnego mistyka i kabalisty najmocniej kojarzonego z legendą o Golemie.

Przy wyjściu ze Starego Cmentarza Żydowskiego natkniesz się na dwa ważne budynki. Ciężka, szara budowla w stylu romańskim to Sala Ceremonialna, a biały budynek to Synagoga Klausena, w której dziś mieści się wystawa poświęcona żydowskim tradycjom i zwyczajom – od narodzin i obrzezania po śluby i pogrzeby.

Tu domyka się nasza pętla wokół Starego Cmentarza Żydowskiego i kierujemy się do Synagogi Maisela, nazwanej na cześć Mordechaja Maisela, jednej z najbogatszych i najbardziej hojnych postaci Miasta Żydowskiego, który sfinansował jej budowę.

Synagogę wzniesiono w tym miejscu w latach 1590-1592 i była tak piękna, że – według współczesnych jej świadków – Żydzi z całych Czech i Moraw przyjeżdżali do Pragi, by zobaczyć ten luksusowy budynek. Krążyły wręcz niewiarygodne pogłoski o bogatym wystroju wnętrz. Jednak pożary, które w praskim getcie zdarzały się dość często, nie oszczędziły tego piękna i synagoga dotrwała do naszych czasów w formie bardzo różnej od swojej pierwotnej świetności.

Dziś Synagoga Maisela znajduje się pod opieką Muzeum Żydowskiego. Można tu zobaczyć bardzo ciekawą ekspozycję opowiadającą historię żydowskiego życia na ziemi praskiej.

Niedaleko Synagogi Maisela znajduje się mała restauracja o nazwie „At the Golem”. Polecamy wrócić tu po zakończeniu zwiedzania, bo jedzenie jest tu naprawdę bardzo dobre. To miejsce bez trudu rozpoznasz nie tylko po szyldzie, ale też po figurze Golema ułożonej z kostki brukowej przy wejściu.

Restauracja działa tu od 1967 roku, a na jej ścianach znajdziesz wiele autografów słynnych i zamożnych gości, którzy przez lata jadali w tym miejscu.

Dzielnica Josefov leży w samym sercu Starej Pragi. Mieszkanie tutaj jest naprawdę ciekawe, a do głównych atrakcji miasta można dojść spacerem w zaledwie kilka minut. Nadal nie wiesz, gdzie się zatrzymać? Możemy polecić hotel w Pradze. Za każdym razem, gdy rezerwujesz przez naszą stronę, dajesz nam możliwość dalszego tworzenia nowych tras, opisywania nowych miejsc i rozbudowywania naszej bazy miast. Dziękujemy!

Wspominaliśmy już o rabinie Loewie, mówiąc o Starym Cmentarzu Żydowskim. Był naprawdę ważną i mistyczną postacią, która odegrała istotną rolę w życiu dzielnicy żydowskiej. Na placu Mariánské zobaczysz jego pomnik oraz małą wnuczkę ukrytą w fałdach rabinowej szaty. Wierz lub nie, ale według legendy ta mała dziewczynka odegrała rolę w historii o tym, jak sama śmierć przyszła zapolować na wielkiego rabina.

Zaintrygowani? Pobierz aplikację mobilną Ever.Travel na iPhone lub Android, a w Pradze znajdziesz spacer audio po Dzielnicy Żydowskiej, w którym szczegółowo opowiadamy o Golemie, rabinie Loewie i legendzie o tym, jak przechytrzono Anioła Śmierci.